تبریز، شهری است که گذشته در آن تنها به تاریخ محدود نمیشود؛ بلکه در بافت شهر جریان دارد و در میان خانههایی نفس میکشد که سالها شاهد زندگی، رفت و آمد و خاطره بودهاند. شهری در شمال غرب ایران با آب و هوایی معتدل و پیشینهای طولانی که در دورههای مختلف تاریخی، نقش مهمی در حیات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی کشور ایفا کرده است.
تبریز به دلیل موقعیت تجاری و فرهنگی اش، بهویژه در دوران قاجار، میزبان خانههای اعیانی و باشکوهی شد؛ خانههایی با حیاط مرکزی با حوض و باغچه ، ارسیهای رنگین، نقاشی خای دیواری و سقفی نفیس از طرح های قاجاری، و فضاهایی که زندگی در آنها آرام و لایهلایه جریان داشت.
خانه هایی که روزگاری محل زندگی بازرگانان، اندیشمندان و خانوادههای تأثیرگذار بودهاند و امروز بهعنوان بخشی از میراث ارزشمند تبریز شناخته میشوند. خانههایی مثل بهنام، امیرنظام گروسی ، سلماسی و حریری، هر کدام تصویری از طبقهای از جامعه تبریز قدیم را نشان میدهند.
خانه ی حریری (موزه مطبوعات)
خانه تاریخی حریری متعلق به محمد آقا حریری، از تجار سرشناس تبریز در اواخر دوره قاجار بوده است. خانواده حریری یکی از سرشناسترین خانوادههای تبریزی بودند که خدمات زیادی را در زمینههای مختلف فرهنگی، اقتصادی و علمی انجام دادهاند.
این خانه بازتاب زندگی یک خانواده تاجر تبریزی است؛ که در آن تجارت، فرهنگ و زندگی روزمره در کنار یکدیگر جریان داشته اند.
خانه حریری در محله تاریخی مقصودیه تبریز قرار دارد و معماری آن نمونهای شاخص از خانههای قاجاری تبریز است. ویژگی خاصی که این خانه را از بقیهی خانهها متمایز میکند، تزیینات دیوارها و سقف خانه از نقاشیهایی به سبک مینیاتور دوران قاجار است که هر بینندهای را مجذوب خود میکند. نقاشیهای این خانه هر کدام راوی یک قصه بوده و داستانهای اساطیری و داستان یوسف و زلیخا را به تصویر کشیده است که با رنگهای چشم نوازی مزین شده اند.
این خانه از دو قسمت اندرونی و بیرونی تشکیل شده و در میان آن حیاطی با باغچههای گلکاری شده قرار دارد. بخش اندرونی خانه ها را برای آسایش و راحتی خانواده میساختند. این بخش هم دو طبقه با نمای آجری دارد و داخل آن دیوارهای آیینه کاری شده وجود دارد که هم اکنون در آن موزه مطبوعات را تشکیل داده اند و آثار مهمی در آن قرار گرفته است. این تغییر کاربری، امکان حفظ بنا و آشنایی عموم با بخشی از میراث معماری و اجتماعی تبریز را فراهم کرده است.
خانه امیرنظام گروسی (موزه قاجار)
خانه امیرنظام گروسی که امروزه با عنوان موزه قاجار تبریز شناخته میشود، در محلهای قدیمی به نام ششگلان قرار دارد و یکی از ارزشمندترین بناهای تاریخی شهر تبریز است.
این عمارت زیبا که در دوران ناصرالدین شاه قاجار به دستور امیرنظام گروسی، دیپلمات و نویسنده نامدار آن دوره ساخته شده، جلوهای از معماری اصیل و ظریف ایرانی است.
این خانه قدیمی دارای دو حیاط مجزا، تالارها و اتاقهای متعددی است که هر کدام با معماری خاص خود، فضایی آرام و دلنشین را ایجاد میکنند. از زیبایی های این عمارت می توان به ستونهای ایوانی با تزیینات گچ بری، پنجرههای شیشه رنگی زیبا که نور را با رنگهای گرم و جذاب وارد فضا میکنند، آینهکاریهای داخلی عمارت، حوض خانهی زیرزمینی با طاق بندی آجری چشمنواز اشاره کرد.
تالارهای طبقهی اول شامل تالار سکه، تالار بافته، تالار چینی، تالار آبگینه، تالار فلزات، تالار موسیقی، تالار خاتم است و تالارهای سنگ، اسلحه، رجال و فرامانها، معماری و شهرسازی و قفل و فانوس در زیرزمین قرار گرفته است.
خانه بهنام
خانه بهنام در اصل متعلق به یکی از خانوادههای سرشناس تبریز بوده و بخشهایی از آن در اواخر دوره زندیه شکل گرفته و در دوران قاجار تکمیل شده است. این تداوم تاریخی باعث شده بنا، ترکیبی هماهنگ از ویژگیهای معماری دو دوره مهم تاریخ ایران را در خود داشته باشد.
مانند بسیاری از خانههای قدیمی ایرانی، این خانه دارای دو حیاط اندرونی و بیرونی است و شامل یک ساختمان اصلی، بعنوان ساختمان قشلاقی و یک ساختمان کوچک بعنوان ساختمان ییلاقی است. داخل ساختمان ها هم از پنجره های ارسی و شیشه های رنگی استفاده شده و دارای ستون های زیبا و بلند و ایوان ستون دار میباشد. ورودی این ساختمان از کوچه مشیردفتر و از طریق دالانی در پشت خانه قدکی صورت میپذیرفته است.
در سالهای بعد، این خانه با هدف حفظ و بهرهبرداری فرهنگی، مورد مرمت قرار گرفت و بهعنوان بخشی از فضای آموزشی دانشکده معماری مورد استفاده قرار گرفت.
خانه صرافلار (موزه سفال)
این خانه توسط خانواده صرافلار که از توانگران تبريز بوده اند در محل به همان نام ساخته شده است. خانه صرافلار که امروزه با نام موزه سفال تبریز شناخته میشود، یکی از بناهای ارزشمند تاریخی این شهر است که در دل بافت قدیمی تبریز جای گرفته و پیوندی زیبا میان معماری سنتی و هنر کهن سفالگری برقرار کرده است.
خانه صرافلار نمونهای روشن از خانههای مسکونی دوره قاجار در تبریز است؛ خانهای که سادگی، نظم و اصالت را در کنار هم حفظ کرده و امروز، مأمن هنر سفال شده است.
در این موزه، نمونههایی از سفالهای سنتی و معاصر به نمایش گذاشته شده که نشاندهنده سیر تحول این هنر در ایران و بهویژه منطقه آذربایجان است. خانه صرافلار در خیابان شمس تبریزی، ایستگاه گرو، کوچهی صرافلار، کوچهی شهید نوروزی، پلاک ۱۰۰ قرار دارد.
خانه استاد شهریار
خانه استاد شهریار در محله تاریخی مقصودیه تبریز واقع شده است و پس از درگذشت او، شهرداری تبریز در سال ۱۳۸۶ این خانه را به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رساند.
خانه استاد شهریار فقط یک بنای تاریخی نیست؛ بلکه یادمانی فرهنگی و ادبی است. این خانه نقش مهمی در حفظ حافظه فرهنگی تبریز و ایران ایفا میکند و مکانی برای پیوند نسلهای جدید با ادبیات معاصر به شمار میرود.
در این خانه میتوان نسخههایی از کتابها و دستنوشتههای شهریار، اشیای شخصی و وسایل روزمره او، تصاویر خانوادگی و اسناد مرتبط با زندگی شاعر، تابلوهایی از اشعار معروف، از جمله «حیدربابایه سلام» را مشاهده کرد.
۰ نظر